Ekonomi ilk çeyrekte rekor kırdı

Dünyayı sarsan küresel kriz, Türkiye ekonomisinde İkinci Dünya Savaşı'ndan sonraki en fazla küçülmesine yol açtı. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan büyüme verilerine göre ekonomi 2009'un ilk üç ayında yüzde 13,8 küçüldü. Türkiye, 1945 yılında yüzde 15,3 küçülmüştü. Yüzde 13,8'lük küçülme, çeyrek bazda ise Cumhuriyet tarihinin en büyük daralmasına işaret ediyor.

Ekonomi, en son 2001'in son üç ayında yüzde 9,85 ile çeyrek bazda rekor daralma yaşamıştı.

2002'den 2008'in son üç ayına kadar kesintisiz büyüyen Türkiye, krizin etkisiyle negatife döndü. İki çeyrektir daralma yaşayan ekonomideki küçülme, geçen yılın son çeyreğinde yüzde 6,2 olmuştu. Gayri safi yurtiçi hasıla (GSYH) bu yılın ocak-mart döneminde, geçen yılın aynı dönemine göre sabit fiyatlarla yüzde 13,8 azalarak 24 milyar 518 milyon liradan 21 milyar 145 milyon liraya inerken, cari fiyatlarla bu rakam yüzde 2,2 azaldı ve 215 milyar 846 milyon liradan 210 milyar 997 milyon liraya geriledi. Ekonomi, geçen yılın ilk üç ayında yüzde 7,3 büyürken, bu yılın tamamında hedef, krizin ardından yüzde 3,6 küçülme olarak revize edilmişti. 2010-2012 yıllarını kapsayacak üç yıllık Orta Vadeli Program'da ise büyüme rakamları tekrar revize edilecek. Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası'nın tahminleri doğrultusunda ekonomideki küçülmenin yıl sonunda yüzde 4,5 ile 5 arasında olması bekleniyor.

Türkiye, 2001 krizinde yıllık bazda yüzde 5,7 küçüldükten sonra 2008'in son üç ayına kadar kesintisiz büyümeye devam etti. 2008 yılı ilk çeyrekte yüzde 7,3, ikinci çeyrekte yüzde 2,8, üçüncüde yüzde 1,2 büyüyen ekonomi, bu büyümede gerileme trendinin ardından son çeyreği yüzde 6,2 ile kapatmıştı. 2008'de yıllık büyüme yüzde 1,1'de kalmıştı. Ekonomideki daralma sektörel bazda incelendiğinde ise en fazla küçülme, yüzde 25,4 ile ticaret sektöründe yaşandı. Bunun etkisiyle vergi ve sübvansiyonlarda yüzde 21,2 azalma oldu. Geçen yılın aynı dönemine oranla inşaat sektöründe yüzde 18,9, imalat sanayiinde ise yüzde 18,5 küçülme yaşandı. Ulaştırma-haberleşme sektörü yüzde 17,6 küçülürken, bunu yüzde 13 ile madencilik, yüzde 3 ile tarım takip etti. İmalat sanayii, inşaat ve ticaret sektörü ciddi anlamda küçülürken, malî aracı kuruluşlar olarak ifade edilen finans sektörü yüzde 10,8 büyüdü. Malî aracı kuruluşlar, geçen yılın aynı döneminde yüzde 9,3 büyümüştü. Ekonomik kriz finans sektörünü olumlu yönde etkiledi ve büyüme, kriz öncesi döneme göre daha yüksek oldu. Devletin bu yılın ilk çeyreğindeki tüketim harcamaları, geçen yılın aynı dönemine göre arttı. Sabit fiyatlarla geçen yıl yüzde 9 olan GSYH'da devletin harcamalarının payı, bu yıl yüzde 11,1'e yükseldi. Devlet harcamalarının büyüme hızı, geçen yıl ilk çeyrekte sabit fiyatlarla yüzde 5 iken bu yıl aynı dönemde yüzde 5,7 oldu. Maaş ve ücretlerin GSYH'daki payı da yüzde 5,2'den yüzde 6'ya çıktı.

MERKEZ BANKASI İÇİN SÜRPRİZ OLMADI

Krizin etkisiyle Türkiye ekonomisinin ilk çeyrekte yüzde 13,8 küçülmesi Merkez Bankası tarafından sürpriz olarak karşılanmadı. İki ay önce yapılan Para Politikası Kurulu toplantısında, yılın ilk çeyreğinde çift haneli küçülme tahmininde bulunduklarını aktaran banka yetkilileri, ikinci çeyrekte toparlanma bekliyor. Yılın ilk çeyreğine ilişkin büyüme tahmini doğru çıkan Merkez Bankası'nın her ay iki kez düzenlediği Beklenti Anketi'nin haziran ayı sonuçlarına göre de yıl sonu gayri safi yurtiçi hasıla (GSYH) büyüme beklentisi eksi yüzde 4'ten, eksi yüzde 4,2'ye geriledi.

Uçağımız türbülansa girdi ama sarsıntıyı atlattık

Sanayi ve Ticaret Bakanı Nihat Ergün, yüzde 13,8'lik küçülmenin, Türkiye'de krizin etkilerinin en çok hissedildiği döneme ait rakamlar olduğunu belirterek, "Ama marttan itibaren çıkışın başladığını önümüzdeki veriler bize göstermektedir." dedi. Bakan, yıl sonu küçülme rakamı için yüzde 4,5-5 tahmininde bulundu. İstanbul Ticaret Odası (İTO) meclis toplantısında konuşan Ergün, "Yılın ilk çeyreğinde uçağımız bir türbülansa girdi ve büyük sarsıntılar yaşandı. Ama Türkiye bu türbülanstan büyük oranda çıkmıştır." ifadelerini kullandı. Küresel ekonomilere entegre bir ülke olan Türkiye'nin krizlerden etkilenmesinin kaçınılmaz olduğunu söyleyen Ergün, ekonomik hedeflerde sapmalar meydana geldiğini, ancak Türkiye'nin bu dönemde başarılı bir imtihan verdiğini dile getirdi. Ergün, "Türkiye olarak bu süreci bir miktar üretim, bir miktar istihdam, bir miktar da ihracat kaybı ile geride bırakacağımıza inanıyorum." diye konuştu.

Kaynak: www.zaman.com.tr
EMİNE DOLMACI İSTANBUL
İSA YAZAR, ERCAN BAYSAL ANKARA

• GDP jolted by historic 13.8 percent contraction in Q1

Gross national product (GDP) growth figures for the first quarter of 2009 have revealed the existence of a disastrous recession in the Turkish economy, with a 13.8 percent contraction over the same period of the previous year on fixed prices, even worse than the most pessimistic predictions by economists.

The figure marks the steepest decline in growth rates since 1945, when the economy was in deep recession amidst World War II, with the figure 15.3 percent on an annual basis. The Turkish Statistics Institute (TurkStat) released the GDP figures on Tuesday for the first quarter of 2009.

Sustaining a 13.8 percent contraction, the aggregate amount of Turkey's GDP was TL 21.15 billion in fixed prices. With respect to current prices, however, the GDP logged only a 2.2 percent decline and scored TL 211 billion in the first three months.

In the first quarter of 2008, the GDP grew by 14.8 percent in fixed prices and by 7.3 percent in nominal prices. In addition to these numbers, Turkey's economic growth contracted at a rate of 6.2 percent in the last quarter of 2008.

Calculated in dollar terms, the slowdown was much more dramatic, with the economy contracting 29 percent and GDP standing at $127.8 billion.

The historic fall in growth figures came as no surprise, however. Exports virtually crawled in the first quarter after years of flying high due to withering demand, especially in the European markets. Capacity utilization and industrial output dipped while unemployment hit the highest levels ever. Consumer confidence plummeted and domestic demand slowed dramatically. Amid these gloomy indicators, alarm bells have been ringing for some time, and experts almost unanimously warn that an avalanche of severe recession is approaching.

But almost no prediction was able to hit the nail on the head. A poll by Bloomberg among 17 economists suggested on Monday that the downturn of the GDP would reach 11.9 percent for the first quarter. Similarly, Murat İğnebekçili, an analyst at EFG İstanbul, claimed that the recession may reach 12 percent as he spoke to Today's Zaman a day before TurkStat disclosed the figures. Other estimates varied between 6 percent and 11 percent.

This quarterly figure indicates that even the most achievable year-end target by state institutions is now hard to reach. Experts claim that the economy has to score growth of around 4 percent for each of the remaining three quarters so that the state's worst case scenario estimate of annual GDP growth can be attained.

The Undersecretariat of the Treasury predicts a 3.6 percent contraction for 2009 as a whole, while the central bank's estimation came in at 4.9 percent. The State Planning Organization (DPT), on the other hand, suggests two different scenarios, one with a 4.4 percent contraction and the other at 5 percent.

The historic quarterly slowdown will probably increase the pressure felt by the government to sign a stand-by deal with the International Monetary Fund (IMF). The insistence of the private sector on the government regarding a new deal with the IMF, which they claimed would restore confidence in the Turkish markets while providing financial resources to ease choked financing channels, started to ebb recently with a set of positive signs of recovery in both the domestic and international economies. However, it is quite likely that the private sector will ratchet up its demands again, maybe more vociferously than before, due to the fatal GDP figures for the first quarter.

Commenting on TurkStat's release, Ankara Clothing Manufacturers' Association (AGSD) Chairman Canip Karakuş said that "the contraction was really large." He was critical of the dubious debates and endless controversies of "coup documents, dark plots and a heated political atmosphere," going on to say that all attention now has to be focused on the economy. In a written statement yesterday, Karakuş also berated the banking sector's growth of 10.8 percent at a time when the trade sector was knocked down by 25.4 percent.

The figures, which can be read as Turkey tumbling into a recession for the first time since 2001, also increase the possibility of the central bank continuing to reduce key interest rates. In its latest release of minutes of the Monetary Policy Committee (PPK) meeting last week, the central bank hinted that it may postpone rate cuts and watch the markets for some time to see if the lower interest rate is having the desired effect of boosting demand and paving the way for a smooth landing.

Turkish interest rates hit historic lows after the central bank has cut the borrowing rate, currently at 8.75 percent, by 800 basis points since last November to shore up the economy.

The biggest drops in Q1 GDP figures were seen in the wholesale and retail trade (25.4 percent), the construction sector (18.9 percent) and manufacturing (18.5 percent).

Shares trimmed gains after the data were released. The main share index, currently trading at 2009 highs, was up 1.2 percent compared to a gain of 1.4 percent before the figures.

"This very poor data will add to the argument of those pressing Erdoğan to close an IMF deal sooner rather than later," said Royal Bank of Scotland economist Timothy Ash. In a phone interview with Reuters, he noted that in the first quarter of countries with IMF programs -- Serbia, Romania and Hungary -- all saw shallower real GDP declines than Turkey.

The UK economy also saw the cruelest contraction in decades on Tuesday. It was down by 2.4 percent in the first quarter, worse than the previous estimate of a 1.9 percent drop. It was the biggest drop in 35 years, matching the 2.4 percent fall recorded in 1974, the Office for National Statistics said. Economic output is now 4.9 percent below the first quarter of 2008, the agency said. "The downward revision clearly leaves an extremely weak platform for growth this year," said Jonathan Loynes, chief European economist at Capital Economics.

Ankara Chamber of Industry (ASO) President Nurettin Özdebir also issued a statement yesterday to comment on the GDP figures. He described the contraction as an "extremely calamitous situation" but found time to call on the agents of the economy to look forward and to try to compensate for the losses instead of having their hands full of discussions and deliberations of what just happened. "We will already be kicking off the third quarter tomorrow [Wednesday]," he said.

The government has been taking measures to stimulate the economy in order to avert the risk of such deep recession amid the global crisis, but the numbers of the first three months indicate that these steps apparently have had little or no effect. Still, the effects of the main steps, tax reductions on certain industries such as furniture, home appliances and automotive, and incentives to boost domestic demand will be seen in second quarter growth.

Anatolian Lions Businessmen's Association (ASKON) President Mustafa Koca invited economy actors to assess the results with calm and to continue to progress. "Accepting this number and slowing down operations would mean we are bowing down in defeat," he said, claiming that the situation will turn around in the second quarter.

www.todayszaman.com